Bé sơ sinh bị tiêu chảy phải làm sao? Tìm hiểu ngay

Tiêu chảy là tình trạng khá thường gặp ở trẻ sơ sinh và khiến nhiều cha mẹ lo lắng. Ở giai đoạn này, cơ thể bé còn rất non nớt nên nguy cơ mất nước và biến chứng có thể xảy ra nhanh hơn so với trẻ lớn. Khi thấy con đi ngoài nhiều lần, phân lỏng hoặc quấy khóc bất thường, không ít cha mẹ bối rối không biết bé sơ sinh bị tiêu chảy phải làm sao để xử lý đúng cách và an toàn.

1. Bé sơ sinh bị tiêu chảy là gì?

Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh là tình trạng bé đi ngoài phân lỏng nhiều lần hơn bình thường, kèm theo thay đổi về tính chất phân và biểu hiện toàn thân. Do hệ tiêu hóa của trẻ còn non yếu, việc nhận biết sớm dấu hiệu tiêu chảy rất quan trọng để tránh mất nước và biến chứng.

1.1. Dấu hiệu nhận biết tiêu chảy ở trẻ sơ sinh

Một trong những dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là bé đi ngoài nhiều hơn bình thường, thường trên 3 lần/ngày và phân lỏng bất thường so với thói quen hằng ngày của bé. Ở trẻ sơ sinh, cha mẹ nên chú ý sự thay đổi so với số lần đi tiêu trước đó thay vì chỉ dựa vào con số cố định.

Phân có thể toàn nước, thấm nhanh vào tã, kèm bọt hoặc chất nhầy. Một số trường hợp phân có mùi tanh hơn bình thường. Ngoài thay đổi về phân, bé có thể quấy khóc nhiều, bú kém hơn, ngủ không yên hoặc mệt mỏi.

1.2. Phân biệt tiêu chảy và đi ngoài sinh lý ở trẻ bú mẹ

Trẻ bú mẹ hoàn toàn thường có phân lỏng, màu vàng hoa cải và đi ngoài nhiều lần trong ngày. Đây có thể là hiện tượng sinh lý bình thường nếu bé vẫn tăng cân tốt, bú khỏe và sinh hoạt bình thường.

Điểm khác biệt quan trọng là trẻ đi ngoài sinh lý không có dấu hiệu mất nước, không mệt mỏi, không sốt và tinh thần vẫn tỉnh táo. Vì vậy, cha mẹ cần quan sát tổng thể tình trạng của bé thay vì chỉ nhìn vào độ lỏng của phân để tránh nhầm lẫn giữa tiêu chảy và đi ngoài sinh lý.

2. Bé sơ sinh bị tiêu chảy phải làm sao?

Khi trẻ sơ sinh bị tiêu chảy, cha mẹ cần xử lý bình tĩnh và đúng nguyên tắc. Mục tiêu quan trọng nhất là ngăn ngừa mất nước, duy trì dinh dưỡng và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường.

2.1. Tiếp tục cho bé bú mẹ

Khi bé bị tiêu chảy, tuyệt đối không ngừng sữa mẹ. Sữa mẹ không làm tình trạng nặng hơn mà còn cung cấp nước, năng lượng và kháng thể giúp bé chống lại tác nhân gây bệnh. (¹Lamberti LM, Fischer Walker CL, Noiman A, Victora C, Black RE. Breastfeeding and the risk for diarrhea morbidity and mortality. BMC Public Health. 2011 Apr)

Nếu bé bú ít mỗi cữ do mệt, mẹ nên tăng số lần bú trong ngày và chia thành nhiều cữ nhỏ. Việc này giúp bé vẫn nhận đủ dinh dưỡng mà không gây áp lực cho hệ tiêu hóa.

2.2. Bù nước đúng cách

Bù nước là bước quan trọng nhất khi trẻ bị tiêu chảy. Ngoài sữa mẹ, có thể sử dụng Oresol loại phù hợp cho trẻ sơ sinh theo hướng dẫn của bác sĩ.

Khi pha Oresol, cần tuân thủ đúng tỷ lệ ghi trên bao bì, không tự ý pha đặc hoặc loãng hơn vì có thể gây rối loạn điện giải. Nếu bé nôn, nên cho uống từng thìa nhỏ, chậm và đều để hạn chế nôn thêm.

Các nghiên cứu ngẫu nhiên và loạt ca ở trẻ 0 – 3 tháng, kể cả sơ sinh, cho thấy ORS là phương pháp bù nước an toàn và hiệu quả, có thể thay thế truyền dịch tĩnh mạch trong phần lớn trường hợp. (²Bhargava SK, Sachdev HP, Das Gupta B, Daral TS, Singh HP, Mohan M. Oral rehydration of neonates and young infants with dehydrating diarrhea: comparison of low and standard sodium content in oral rehydration solutions. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 1984 Sep)

2.3. Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy

Cha mẹ không nên tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy cho trẻ sơ sinh. Các thuốc như Loperamide hoặc thuốc chống nhu động ruột có thể làm giữ lại vi khuẩn trong ruột và gây tác dụng phụ nguy hiểm.

Kháng sinh cũng không nên sử dụng khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì phần lớn tiêu chảy ở trẻ nhỏ là do virus. Việc dùng sai thuốc có thể khiến bệnh kéo dài và ảnh hưởng hệ tiêu hóa của bé.

2.4. Theo dõi dấu hiệu mất nước

Trong suốt quá trình chăm sóc tại nhà, cần theo dõi sát các dấu hiệu mất nước. Những biểu hiện cần chú ý gồm khô môi, mắt trũng, tiểu ít hơn bình thường, khóc không có nước mắt.

Nếu bé li bì, bỏ bú, phản ứng chậm hoặc mệt nhiều, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và xử lý kịp thời.

3. Khi nào cần đưa bé đi bệnh viện ngay?

Trong một số trường hợp, tiêu chảy ở trẻ sơ sinh có thể diễn tiến nhanh và gây biến chứng nguy hiểm. Cha mẹ cần đưa bé đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện những dấu hiệu sau:

• Bé dưới 3 tháng tuổi bị tiêu chảy, dù mức độ nhẹ, cũng nên được thăm khám sớm vì hệ miễn dịch của trẻ còn rất yếu và nguy cơ mất nước cao.
• Bé sốt từ 38°C trở lên, đặc biệt nếu sốt cao liên tục hoặc khó hạ, có thể là dấu hiệu nhiễm trùng cần được bác sĩ kiểm tra.
• Phân có máu hoặc nhầy máu là biểu hiện bất thường, có thể liên quan đến nhiễm khuẩn đường ruột và cần điều trị kịp thời.
• Bé nôn liên tục, không giữ được sữa hoặc dung dịch bù nước sẽ làm tăng nguy cơ mất nước nhanh chóng.
• Xuất hiện dấu hiệu mất nước rõ rệt như khô môi, mắt trũng, tiểu rất ít, khóc không có nước mắt, li bì hoặc bỏ bú là tình trạng nguy hiểm, cần được xử trí ngay.

Ngoài ra, nếu tiêu chảy kéo dài trên 24 – 48 giờ mà không cải thiện hoặc có xu hướng nặng hơn, cha mẹ cũng nên đưa bé đi khám để được đánh giá và điều trị phù hợp.

4. Cách phòng ngừa tiêu chảy ở trẻ sơ sinh

Phòng ngừa tiêu chảy luôn quan trọng hơn điều trị, đặc biệt ở trẻ sơ sinh – nhóm tuổi rất dễ mất nước và biến chứng. Cha mẹ có thể giảm nguy cơ tiêu chảy cho bé bằng những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả dưới đây.

• Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu: Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu và chứa nhiều kháng thể giúp bảo vệ trẻ khỏi các tác nhân gây bệnh đường ruột. Trẻ được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu có nguy cơ mắc tiêu chảy thấp hơn so với trẻ dùng sữa công thức. Vì vậy, duy trì bú mẹ hoàn toàn là cách phòng bệnh tự nhiên và hiệu quả nhất.
• Rửa tay trước khi pha sữa hoặc chăm sóc bé: Tay người chăm sóc có thể mang vi khuẩn và virus gây bệnh. Do đó, cần rửa tay bằng xà phòng và nước sạch trước khi pha sữa, cho bé ăn, thay tã hoặc xử lý đồ dùng của trẻ. Thói quen này giúp hạn chế lây nhiễm vi sinh vật vào đường tiêu hóa của bé.
• Vệ sinh bình sữa, dụng cụ đúng cách: Bình sữa, núm ti và các dụng cụ pha sữa cần được rửa sạch và tiệt trùng đúng quy trình. Sữa thừa không nên để quá lâu ở nhiệt độ phòng vì vi khuẩn có thể phát triển nhanh. Đảm bảo vệ sinh dụng cụ ăn uống là yếu tố quan trọng giúp phòng tránh tiêu chảy do nhiễm khuẩn.
• Tiêm phòng Rotavirus đầy đủ: Rotavirus là nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy nặng ở trẻ nhỏ. Tiêm phòng Rotavirus theo đúng lịch khuyến cáo giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nghiêm trọng. Đây là biện pháp phòng ngừa chủ động và hiệu quả mà cha mẹ nên thực hiện cho bé ngay từ những tháng đầu đời.

5. Câu hỏi thường gặp

Khi bé sơ sinh bị tiêu chảy, điều quan trọng nhất là tiếp tục cho bé bú mẹ, bù nước đúng cách và theo dõi sát các dấu hiệu mất nước. Cha mẹ không nên tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì có thể làm tình trạng nặng hơn. Nếu bé có biểu hiện bất thường như sốt cao, nôn nhiều, phân có máu hoặc li bì, cần đưa đi khám ngay. Xử lý kịp thời và chăm sóc đúng cách sẽ giúp bé nhanh hồi phục và hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Tài liệu tham khảo

• 1
  Lamberti LM, Fischer Walker CL, Noiman A, Victora C, Black RE. Breastfeeding and the risk for diarrhea morbidity and mortality. BMC Public Health. 2011 Apr
• 2
  Bhargava SK, Sachdev HP, Das Gupta B, Daral TS, Singh HP, Mohan M. Oral rehydration of neonates and young infants with dehydrating diarrhea: comparison of low and standard sodium content in oral rehydration solutions. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 1984 Sep