Biếng ăn ở trẻ Việt khá phổ biến (18–25%), đặc biệt cao ở trẻ dưới 2 tuổi. Trẻ thường ăn ít, kéo dài bữa ăn, ngậm thức ăn hoặc bị ép ăn. Tình trạng này liên quan chặt chẽ đến suy dinh dưỡng và thiếu vi chất, đặc biệt là kẽm, làm ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng và phát triển của trẻ nếu không can thiệp sớm.
“Cứ 4 trẻ Việt dưới 5 tuổi thì có 1 bé biếng ăn” – con số này khiến không ít cha mẹ lo lắng và tự hỏi: Liệu con mình có nằm trong số đó? Thực tế, biếng ăn ở trẻ nhỏ không còn là vấn đề cá biệt mà đang trở thành một tình trạng khá phổ biến. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng nhìn lại thực trạng biếng ăn ở trẻ em Việt Nam thông qua các nghiên cứu trong nước, từ đó giúp cha mẹ hiểu rõ hơn và nhận diện sớm tình trạng của con.
1. Tỷ lệ và đặc điểm biếng ăn ở trẻ Việt
1.1. Nghiên cứu tại Huế (trẻ dưới 5 tuổi ở cộng đồng)
Nghiên cứu trên 772 trẻ dưới 5 tuổi tại Huế (tuổi trung bình 34 tháng) ghi nhận tỷ lệ biếng ăn là 25,3%, trong đó cao nhất ở nhóm dưới 24 tháng (31,3%). Các biểu hiện phổ biến gồm: trẻ ăn ít (63,6%), bữa ăn kéo dài (62,1%), ngậm lâu (57,4%), phải ép ăn (45,1%) và một số trẻ quấy khóc khi ăn (11,3%). (1Hoang Thi Bach Yen1, Le Thi Huong*2, Vo Van Thang3 and Hoang Anh Tien4. Picky Eating and Nutritional Status among Vietnamese Children Under Five Years of Age in Hue, Central Vietnam. March 05, 2019)
1.2. Nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Nam Định (2021)
Nghiên cứu cắt ngang trên 255 trẻ dưới 5 tuổi đến khám cho thấy 18,4% trẻ có tình trạng biếng ăn. Đáng chú ý, 46,7% trẻ có bữa ăn kéo dài 30–45 phút, 51,1% chỉ ăn khoảng một nửa khẩu phần và 38,9% thường xuyên chống đối khi ăn và kén chọn món ăn. (2Trường Sơn Nguyễn. Thực Trạng Biếng Ăn Ở Trẻ Dưới 5 Tuổi Đến Khám Tại Bệnh Viện Nhi Tỉnh Nam Định Năm 2021)
2. Hậu quả dinh dưỡng: suy dinh dưỡng và thiếu vi chất
2.1. Nghiên cứu tại Huế: Biếng ăn liên quan đến suy dinh dưỡng
Ở nghiên cứu trên 772 trẻ dưới 5 tuổi tại Huế ghi nhận tỷ lệ suy dinh dưỡng gồm: nhẹ cân 2,2%, thấp còi 11,6% và gầy còm 2,2%. Đáng chú ý, trẻ biếng ăn có nguy cơ thấp còi và gầy còm cao hơn rõ rệt so với trẻ không biếng ăn (p < 0,01). Điều này cho thấy biếng ăn ảnh hưởng rất tiêu cực đến tình trạng dinh dưỡng và sự phát triển thể chất của trẻ.
2.2. Nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương: Khẩu phần ăn lệch tiêu chuẩn
Nghiên cứu trên 124 trẻ biếng ăn dưới 5 tuổi (3LuuThi My Thuc1; Nguyen Duc Tam2;Vu Ngoc Ha3. Dietary intakes, nutrition status and micronutrient deficiency in picky eating children under 5 years) cho thấy 84,7% trẻ có khẩu phần thiếu năng lượng, nhiều trẻ chỉ đạt 50 – 90% nhu cầu khuyến nghị (RNI Việt Nam). Tỷ lệ suy dinh dưỡng cũng ở mức đáng lo ngại với 32,3% thấp còi, 28,2% nhẹ cân và 13,7% gầy còm.
2.3. Thiếu vi chất ở trẻ biếng ăn
Dữ liệu tại Việt Nam cho thấy, ở trẻ dưới 5 tuổi biếng ăn, khoảng 44% bị thiếu kẽm và 21% thiếu đồng thời cả sắt và kẽm. Biếng ăn không chỉ là hậu quả của thiếu vi chất mà còn làm tình trạng này trở nên nghiêm trọng hơn, tạo thành vòng xoắn bệnh lý khó cải thiện nếu không can thiệp sớm.
Mẹ có thể quan tậm:
- Biếng ăn sinh lý ở trẻ 2 tháng có đáng lo? Cách giúp bé bú tốt trở lại
- Biếng ăn tâm lý ở trẻ nguyên nhân do đâu? Nhận biết thế nào?
3. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng biếng ăn ở trẻ em Việt
Các nghiên cứu và hướng dẫn y khoa trong nước (4Tạp chí Y Dược học – Trường Đại học Y Dược Huế – Một Số Yếu Tố Nguy Cơ Gây Biếng Ăn
Ở Trẻ Dưới 5 Tuổi Tại Thành Phố Huế) cho thấy biếng ăn ở trẻ không đơn thuần là “lười ăn”, mà là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp như cách nuôi dưỡng, môi trường bữa ăn, chế độ dinh dưỡng và cả đặc điểm bẩm sinh của trẻ.
3.1. Thực hành cho ăn và môi trường bữa ăn
Nghiên cứu tại Huế chỉ ra nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ biếng ăn như: trẻ không được mẹ trực tiếp cho ăn mà do ông bà hoặc người giúp việc chăm sóc; thói quen ăn vặt, đồ ngọt trước bữa chính khiến trẻ giảm cảm giác đói; vừa ăn vừa xem tivi, điện thoại làm trẻ mất tập trung và không hình thành được tín hiệu đói – no.
Ngoài ra, việc bị ép ăn, mắng mỏ hoặc tạo áp lực trong bữa ăn cũng khiến trẻ sợ ăn, lâu dần dẫn đến biếng ăn kéo dài.
3.2. Thời điểm và cách cai sữa – ăn dặm
Cách cho trẻ ăn dặm không phù hợp cũng là nguyên nhân quan trọng. Việc cho ăn quá sớm hoặc quá muộn, thực đơn đơn điệu, hoặc không cho trẻ tự xúc, tự khám phá thức ăn khiến trẻ thiếu kỹ năng ăn uống. Trẻ quen được đút dễ hình thành thói quen ngậm, lười nhai và từ chối ăn khi lớn hơn.
3.3. Khẩu phần ăn mất cân đối
Nhiều nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy phần lớn trẻ biếng ăn có chế độ ăn thiếu năng lượng và mất cân đối dinh dưỡng.
Trẻ thường ăn nhiều bánh kẹo, sữa, đồ ngọt nhưng lại thiếu thịt, cá, rau củ, dẫn đến thiếu vi chất như kẽm, sắt. Điều này tạo thành vòng luẩn quẩn: ăn không đủ chất → mệt, kém ăn → càng biếng ăn hơn.
3.4. Yếu tố gia đình, di truyền và hành vi
Biếng ăn cũng có thể chịu ảnh hưởng từ môi trường gia đình. Trẻ dễ bắt chước hành vi kén ăn từ người lớn hoặc anh chị.
Bên cạnh đó, một số yếu tố bẩm sinh như khả năng cảm nhận vị giác, tính nhạy cảm hoặc khí chất của trẻ cũng khiến một số trẻ “khó ăn” hơn. Tuy nhiên, môi trường nuôi dưỡng và cách chăm sóc vẫn là yếu tố quyết định việc biếng ăn có trở thành vấn đề nghiêm trọng hay không.
Từ các nghiên cứu trong nước, có thể thấy biếng ăn ở trẻ em Việt Nam đang ở mức đáng lưu tâm, với tỷ lệ không hề nhỏ. Vì vậy, khi đọc đến đây và tự hỏi “Con bạn có trong số đó?”, điều quan trọng không phải là lo lắng, mà là nhận diện đúng và can thiệp kịp thời. Hiểu rõ thực trạng sẽ giúp cha mẹ có cách tiếp cận phù hợp, từ đó hỗ trợ trẻ ăn uống tốt hơn và phát triển toàn diện.
Tài liệu tham khảo
