Trẻ biếng ăn chậm tăng cân là tình trạng khiến rất nhiều cha mẹ lo lắng, đặc biệt trong những năm đầu đời của con. Dù đã cố gắng thay đổi thực đơn, nấu nhiều món bổ dưỡng nhưng trẻ vẫn ăn ít, tăng cân chậm hoặc không tăng cân trong thời gian dài. Vậy vì sao trẻ biếng ăn chậm tăng cân, làm thế nào để nhận biết sớm và cải thiện hiệu quả? Bài viết dưới đây sẽ giúp cha mẹ hiểu rõ nguyên nhân và cách chăm sóc đúng cách cho con.
1. Trẻ biếng ăn chậm tăng cân là gì?
Trẻ biếng ăn chậm tăng cân là tình trạng trẻ ăn ít hơn nhu cầu của cơ thể trong thời gian dài, dẫn đến cân nặng tăng chậm, không đạt mốc tăng trưởng theo độ tuổi. Đây là vấn đề thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong giai đoạn từ 6 tháng đến 5 tuổi, khi chế độ ăn và khả năng tiêu hóa của trẻ còn chưa ổn định.
1.1. Khái niệm biếng ăn ở trẻ
Biếng ăn ở trẻ là hiện tượng trẻ giảm hoặc mất hứng thú với việc ăn uống, ăn ít, ăn không đủ khẩu phần so với nhu cầu năng lượng cần thiết cho sự phát triển. Trẻ có thể ăn rất chậm, ngậm thức ăn lâu, dễ từ chối bữa ăn hoặc chỉ ăn một vài món quen thuộc. Nếu tình trạng này kéo dài, trẻ dễ bị thiếu năng lượng và vi chất, từ đó ảnh hưởng đến tăng trưởng.
1.2. Thế nào là chậm tăng cân theo chuẩn WHO?
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ được coi là chậm tăng cân khi1WHO child growth standards: growth velocity based on weight, length and head circumference: methods and development:
- Cân nặng không tăng hoặc tăng rất ít trong 2–3 tháng liên tiếp
- Cân nặng nằm dưới −2 SD so với biểu đồ tăng trưởng chuẩn theo tuổi
- Đường biểu đồ cân nặng đi ngang hoặc đi xuống trong thời gian dài
2. Dấu hiệu nhận biết trẻ biếng ăn chậm tăng cân
Nhận biết sớm dấu hiệu trẻ biếng ăn và trẻ chậm lớn giúp cha mẹ can thiệp kịp thời, tránh để tình trạng kéo dài ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Dưới đây là những biểu hiện thường gặp ở trẻ biếng ăn chậm tăng cân:
2.1. Trẻ ăn ít, ngậm thức ăn lâu
Trẻ chỉ ăn được vài thìa rồi dừng lại, mỗi bữa ăn kéo dài 30–60 phút nhưng lượng ăn rất ít. Nhiều trẻ có thói quen ngậm thức ăn lâu, không chịu nhai hoặc nuốt, khiến bữa ăn trở nên nặng nề và mệt mỏi cho cả trẻ lẫn cha mẹ. Đây là một trong những dấu hiệu trẻ biếng ăn dễ nhận thấy nhất.
2.2. Hay từ chối bữa ăn, sợ ăn
Trẻ thường quay mặt đi, khóc, chạy trốn hoặc phản ứng tiêu cực khi đến giờ ăn. Một số trẻ còn hình thành tâm lý sợ ăn, chỉ cần nhìn thấy thức ăn là căng thẳng. Tình trạng này kéo dài có thể khiến trẻ ăn ngày càng ít và khó cải thiện nếu không điều chỉnh kịp thời.
2.3. Không đạt cân nặng theo biểu đồ tăng trưởng
Cha mẹ theo dõi cân nặng của trẻ trên biểu đồ tăng trưởng WHO sẽ thấy đường biểu đồ đi ngang hoặc tăng rất chậm trong nhiều tháng. Trẻ không đạt mức cân nặng trung bình theo tuổi hoặc tụt xuống các mốc thấp hơn, cho thấy nguy cơ trẻ chậm lớn do thiếu năng lượng và dưỡng chất.
2.4. Trẻ mệt mỏi, kém linh hoạt
Do không được cung cấp đủ năng lượng, trẻ biếng ăn chậm tăng cân thường ít vận động, nhanh mệt, kém linh hoạt hơn so với trẻ cùng tuổi. Trẻ có thể giảm khả năng tập trung, ít hứng thú với vui chơi và các hoạt động khám phá xung quanh.
2.5. Da xanh, tóc khô, hay ốm vặt
Biểu hiện bên ngoài cũng phản ánh rõ tình trạng dinh dưỡng của trẻ. Trẻ có thể:
- Da xanh, nhợt nhạt
- Tóc khô, dễ gãy rụng
- Hay mắc các bệnh hô hấp, tiêu hóa
3. Nguyên nhân khiến trẻ chậm tăng cân liên quan đến biếng ăn
Để cải thiện hiệu quả, cha mẹ cần hiểu rõ nguyên nhân trẻ chậm tăng cân. Trên thực tế, tình trạng này thường không do một yếu tố đơn lẻ mà là sự kết hợp của nhiều nguyên nhân sinh lý, tâm lý, dinh dưỡng và bệnh lý. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp lựa chọn giải pháp phù hợp, tránh can thiệp sai cách khiến trẻ càng biếng ăn hơn.
3.1 Nguyên nhân sinh lý
Biếng ăn sinh lý là tình trạng khá phổ biến và thường xuất hiện theo từng giai đoạn phát triển tự nhiên của trẻ.
- Trẻ đang mọc răng, tập bò – tập đi: Khi mọc răng, nướu đau và khó chịu khiến trẻ ăn kém hơn bình thường. Bên cạnh đó, giai đoạn tập bò, tập đi, trẻ dành nhiều năng lượng cho vận động và khám phá, dẫn đến giảm tập trung vào ăn uống. Đây là nguyên nhân khiến nhiều trẻ ăn ít và tăng cân chậm trong thời gian ngắn.
- Giai đoạn “khủng hoảng ăn uống” (1–3 tuổi): Từ 1 đến 3 tuổi, trẻ bắt đầu hình thành cá tính riêng và có xu hướng muốn tự quyết định. Trẻ dễ từ chối thức ăn, chỉ ăn món mình thích hoặc không hợp tác trong bữa ăn. Nếu cha mẹ xử lý không khéo, giai đoạn biếng ăn sinh lý này có thể kéo dài và ảnh hưởng đến cân nặng của trẻ.
- Nhu cầu năng lượng thay đổi theo độ tuổi: Không phải giai đoạn nào trẻ cũng tăng cân nhanh. Ở một số thời điểm, nhu cầu năng lượng và tốc độ tăng trưởng chậm lại khiến cân nặng tăng ít hơn trước. Nếu cha mẹ không hiểu rõ điều này, dễ lo lắng và vô tình ép ăn, làm tình trạng trẻ biếng ăn chậm tăng cân trở nên nghiêm trọng hơn.
3.2 Nguyên nhân tâm lý
Yếu tố tâm lý đóng vai trò rất lớn trong hành vi ăn uống của trẻ, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
- Bị ép ăn, quát mắng khi ăn: Ép trẻ ăn, dọa nạt hoặc kéo dài bữa ăn khiến trẻ hình thành cảm giác sợ hãi và căng thẳng mỗi khi đến giờ ăn. Lâu dần, trẻ mất hoàn toàn hứng thú với việc ăn uống và ngày càng biếng ăn hơn. 2Taylor CM, Emmett PM. Picky eating in children: causes and consequences. Proc Nutr Soc. 2019 May – Truy cập ngày 22/1/2026
- So sánh trẻ với bạn bè: Việc thường xuyên so sánh trẻ với các bạn ăn tốt, tăng cân nhanh có thể khiến trẻ tự ti, phản kháng hoặc chống đối trong bữa ăn. Điều này không giúp trẻ ăn nhiều hơn mà còn làm tăng áp lực tâm lý, ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình tăng cân.
- Trẻ căng thẳng, sợ bữa ăn: Môi trường ăn uống không thoải mái, thiếu sự động viên hoặc bị kiểm soát quá mức khiến trẻ coi bữa ăn là “nhiệm vụ bắt buộc”. Khi tâm lý không ổn định, trẻ rất khó ăn ngon và hấp thu tốt.
3.3 Nguyên nhân bệnh lý
Trong nhiều trường hợp, trẻ biếng ăn chậm tăng cân có thể liên quan đến các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.
- Rối loạn tiêu hóa, loạn khuẩn đường ruột: Trẻ hay đầy bụng, chướng hơi, đi ngoài phân sống hoặc táo bón thường ăn kém do cảm giác khó chịu sau ăn. Hệ tiêu hóa hoạt động không hiệu quả cũng làm giảm khả năng hấp thu dưỡng chất.
- Nhiễm giun sán: Giun sán cạnh tranh chất dinh dưỡng trong cơ thể trẻ, khiến trẻ ăn nhiều nhưng vẫn không tăng cân, hoặc ăn kém kéo dài. Đây là nguyên nhân khá phổ biến nhưng thường bị bỏ qua.
- Trào ngược dạ dày – thực quản: Trẻ bị trào ngược thường đau rát, buồn nôn hoặc khó chịu sau ăn, dẫn đến sợ ăn và ăn ít. Nếu không được phát hiện sớm, trẻ dễ bị chậm tăng cân.
4. Trẻ biếng ăn chậm tăng cân có nguy hiểm không?
Trẻ biếng ăn chậm tăng cân không phải lúc nào cũng nguy hiểm, đặc biệt nếu chỉ diễn ra trong thời gian ngắn do nguyên nhân sinh lý. Tuy nhiên, khi tình trạng này kéo dài và không được can thiệp đúng cách, trẻ có thể đối mặt với nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn trí tuệ.
Ảnh hưởng đến chiều cao – cân nặng
Khi trẻ ăn không đủ và hấp thu kém, cơ thể sẽ thiếu năng lượng và dưỡng chất cần thiết cho quá trình tăng trưởng. Hậu quả là:
- Cân nặng tăng chậm hoặc không tăng trong nhiều tháng
- Chiều cao phát triển kém, nguy cơ thấp còi
Nếu tình trạng trẻ biếng ăn chậm tăng cân kéo dài trong những năm đầu đời – giai đoạn “vàng” cho tăng trưởng – trẻ rất khó bắt kịp chiều cao và cân nặng về sau.
Ảnh hưởng đến phát triển trí não
Não bộ của trẻ phát triển mạnh trong những năm đầu đời và cần được cung cấp đầy đủ năng lượng, protein và vi chất. Trẻ biếng ăn chậm tăng cân dễ thiếu hụt các dưỡng chất quan trọng, từ đó:
- Giảm khả năng tập trung
- Chậm phát triển tư duy, ngôn ngữ
- Ảnh hưởng đến khả năng học hỏi khi trẻ lớn hơn
Ảnh hưởng đến hệ miễn dịch
Chế độ ăn thiếu chất khiến hệ miễn dịch của trẻ suy yếu. Trẻ biếng ăn chậm tăng cân thường:
- Hay ốm vặt, dễ mắc các bệnh hô hấp, tiêu hóa
- Thời gian hồi phục bệnh lâu hơn
- Dễ tái ốm nhiều lần trong năm
5. Cách cải thiện tình trạng trẻ biếng ăn chậm tăng cân hiệu quả
Để cải thiện trẻ biếng ăn chậm tăng cân, cha mẹ cần áp dụng giải pháp đồng bộ, kết hợp điều chỉnh tâm lý, chế độ ăn, bổ sung vi chất hợp lý và chăm sóc hệ tiêu hóa. Việc can thiệp đúng cách, kiên trì theo từng bước sẽ giúp trẻ ăn ngon hơn và tăng cân một cách tự nhiên, bền vững.
5.1 Điều chỉnh tâm lý khi ăn cho trẻ
Tâm lý thoải mái là nền tảng quan trọng giúp trẻ hợp tác và ăn uống tốt hơn.
- Không ép ăn, không kéo dài bữa ăn: Cha mẹ không nên ép trẻ ăn bằng mọi cách hoặc kéo dài bữa ăn quá 30 phút. Việc ép ăn chỉ khiến trẻ căng thẳng, sợ bữa ăn và ngày càng biếng ăn. Khi trẻ không muốn ăn, nên nhẹ nhàng kết thúc bữa và thử lại vào bữa sau.
- Tạo không khí vui vẻ, thoải mái: Bữa ăn nên diễn ra trong không gian yên tĩnh, không quát mắng, không gây áp lực. Cha mẹ có thể trò chuyện nhẹ nhàng, động viên tích cực để trẻ cảm thấy bữa ăn là khoảng thời gian dễ chịu, không phải “nhiệm vụ bắt buộc”.
- Cho trẻ chủ động lựa chọn lượng ăn: Trẻ nên được quyền quyết định ăn bao nhiêu theo nhu cầu của cơ thể. Khi được tôn trọng, trẻ sẽ hợp tác hơn và dần hình thành thói quen ăn uống tự nhiên, góp phần cải thiện tình trạng trẻ biếng ăn chậm tăng cân.
5.2 Xây dựng chế độ ăn khoa học
Một chế độ ăn hợp lý không chỉ giúp trẻ ăn ngon hơn mà còn đảm bảo đủ năng lượng cho tăng trưởng.
- Chia nhỏ bữa, tăng bữa phụ: Thay vì 3 bữa lớn, cha mẹ có thể chia thành 5–6 bữa nhỏ mỗi ngày. Cách này giúp trẻ dễ ăn hơn, giảm áp lực mỗi bữa và tăng tổng năng lượng nạp vào trong ngày.
- Trình bày món ăn hấp dẫn: Món ăn nên được thay đổi thường xuyên về màu sắc, hình dạng và cách chế biến. Việc trình bày bắt mắt, phù hợp với sở thích của trẻ sẽ kích thích sự tò mò và hứng thú khi ăn.
5.3 Bổ sung vi chất cần thiết
Bổ sung đúng và đủ vi chất giúp cải thiện cảm giác thèm ăn và khả năng hấp thu.
- Vai trò của kẽm: Kẽm giúp tăng vị giác, kích thích cảm giác ngon miệng và hỗ trợ miễn dịch. Trẻ thiếu kẽm thường ăn kém, dễ ốm và chậm tăng cân.
- Vai trò của L-lysine: L-lysine là acid amin thiết yếu giúp trẻ ăn ngon hơn, tăng hấp thu canxi và hỗ trợ phát triển chiều cao, cân nặng.
- Vai trò của vitamin nhóm B: Vitamin nhóm B tham gia vào quá trình chuyển hóa năng lượng, giúp trẻ ăn tốt hơn và giảm mệt mỏi.
- Không tự ý dùng nhiều sản phẩm cùng lúc: Việc kết hợp nhiều loại vi chất hoặc thực phẩm bổ sung cùng lúc có thể gây quá liều, rối loạn tiêu hóa và phản tác dụng đối với trẻ biếng ăn chậm tăng cân.
Để đơn giản và an toàn, cha mẹ có thể lựa chọn giải pháp bổ sung bộ ba vi chất kẽm bisglycinate – vitamin B6 – L-lysine trong cùng một sản phẩm. Sự kết hợp này vừa giúp tăng hấp thu, vừa hỗ trợ trẻ ăn ngon miệng hơn mà không cần dùng nhiều sản phẩm riêng lẻ. Đây cũng là lý do nhiều phụ huynh tin tưởng lựa chọn siro Biolizin như một giải pháp hỗ trợ cho trẻ biếng ăn, chậm tăng cân trong giai đoạn đầu.
5.4 Cải thiện hệ tiêu hóa cho trẻ
Hệ tiêu hóa khỏe mạnh giúp trẻ hấp thu tốt dưỡng chất và tăng cân hiệu quả.
- Bổ sung men vi sinh khi cần: Men vi sinh giúp cân bằng hệ vi khuẩn đường ruột, hỗ trợ tiêu hóa và giảm tình trạng đầy bụng, khó tiêu – nguyên nhân phổ biến khiến trẻ ăn kém.
- Tẩy giun định kỳ: Trẻ nên được tẩy giun định kỳ theo khuyến cáo để tránh tình trạng giun sán cạnh tranh chất dinh dưỡng, gây ăn kém và chậm tăng cân.
- Theo dõi phân và khả năng hấp thu: Cha mẹ nên quan sát phân của trẻ (phân sống, táo bón, tiêu chảy) để kịp thời phát hiện các vấn đề tiêu hóa. Khi thấy dấu hiệu bất thường kéo dài, cần đưa trẻ đi khám để được tư vấn và điều trị phù hợp.
Trẻ biếng ăn chậm tăng cân không phải lúc nào cũng là dấu hiệu nguy hiểm, nhưng nếu kéo dài và không được can thiệp đúng cách, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Hiểu rõ nguyên nhân, điều chỉnh chế độ ăn uống, tâm lý khi ăn và bổ sung vi chất hợp lý sẽ giúp trẻ cải thiện khả năng ăn uống và tăng cân tự nhiên. Cha mẹ nên kiên nhẫn, đồng hành cùng con và theo dõi tăng trưởng thường xuyên để kịp thời phát hiện những bất thường.
Tài liệu tham khảo
