Biếng ăn là một trong những nỗi lo thường trực của rất nhiều bậc phụ huynh có con nhỏ. Khi trẻ lười ăn, ăn ít, kén chọn hoặc thường xuyên từ chối thức ăn, bố mẹ không chỉ lo lắng về cân nặng mà còn là sự phát triển thể chất và trí tuệ của con. Trong số nhiều nguyên nhân gây biếng ăn, nhiều ba mẹ: Trẻ biếng ăn có phải do thiếu kẽm? Bài viết này sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ: mối liên hệ giữa thiếu kẽm và biếng ăn, dấu hiệu nhận biết, khi nào nên bổ sung và lựa chọn phương pháp phù hợp nhất.
1. Vai trò của kẽm đối với trẻ và vì sao thiếu kẽm có thể khiến trẻ biếng ăn
Kẽm (Zinc) là một vi khoáng thiết yếu, tham gia vào hơn 300 loại enzyme trong cơ thể. Đối với trẻ nhỏ, kẽm ảnh hưởng trực tiếp đến:
Khi cơ thể thiếu kẽm, hàng loạt chức năng sinh lý bị ảnh hưởng, từ đó làm giảm cảm giác thèm ăn và gây nên tình trạng biếng ăn kéo dài. Dưới đây là những vai trò chính của kẽm và lý do vì sao việc thiếu hụt kẽm lại ảnh hưởng mạnh đến sự ăn uống của trẻ.
1.1. Phát triển thể chất và tăng trưởng
Kẽm là khoáng chất không thể thiếu trong quá trình phân chia tế bào, tổng hợp DNA, protein và hình thành các mô mới. Những hoạt động này diễn ra liên tục trong giai đoạn trẻ đang phát triển nhanh. Khi trẻ thiếu kẽm, tốc độ tăng sinh tế bào bị chậm lại, dẫn đến hàng loạt biểu hiện như chậm tăng cân, thấp còi, hạn chế phát triển chiều cao và nguy cơ suy dinh dưỡng.
1.2. Cảm giác ngon miệng – khứu giác – vị giác
Ít cha mẹ biết rằng kẽm có vai trò quan trọng trong hoạt động của tế bào vị giác và khứu giác. Khi cơ thể thiếu kẽm, nồng độ gustin bị giảm mạnh. Điều này khiến trẻ giảm khả năng cảm nhận mùi và vị, thấy thức ăn trở nên nhạt nhẽo, khó hấp dẫn. Trẻ dễ bị ngán, nhanh chán, không hào hứng với bữa ăn và thường từ chối những món mà trước đây từng thích.
1.3. Miễn dịch và tiêu hóa
Kẽm là thành phần quan trọng giúp củng cố hệ miễn dịch, bảo vệ các tế bào niêm mạc và hỗ trợ chức năng tiêu hóa. Khi thiếu kẽm, trẻ dễ bị viêm nhiễm, cảm cúm, ho sốt và hay gặp các vấn đề như rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy kéo dài hoặc kém hấp thu. Các tình trạng bệnh lý này không chỉ làm trẻ mệt mỏi, uể oải mà còn khiến trẻ sợ ăn, ăn vào dễ đầy bụng, khó chịu hoặc buồn nôn.
2. Thiếu kẽm có gây biếng ăn ở trẻ?
Câu trả lời là có. Thiếu kẽm có thể khiến trẻ biếng ăn hơn. Khi thiếu kẽm, trẻ dễ rơi vào vòng xoắn: Ăn kém → thiếu kẽm nặng hơn → biếng ăn kéo dài. Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã làm rõ mối liên quan giữa thiếu kẽm và biếng ăn ở trẻ nhỏ.
2.1. Trẻ kén ăn thường có nồng độ kẽm thấp hơn
Một nghiên cứu thực hiện trên hơn 200 trẻ từ 4 – 7 tuổi cho thấy nhóm trẻ kén ăn có nồng độ kẽm trong máu thấp hơn đáng kể so với nhóm ăn uống bình thường. Quan trọng hơn, thiếu kẽm được xác định là yếu tố độc lập liên quan đến biếng ăn.
Nghĩa là dù trẻ không ăn ít từ trước, bản thân việc thiếu kẽm đã có thể khiến trẻ giảm cảm giác thèm ăn, chậm tiêu và dễ ngán thức ăn. Điều này giải thích vì sao nhiều trẻ dù không bệnh lý nhưng vẫn biếng ăn kéo dài do tồn tại tình trạng thiếu vi chất tiềm ẩn.
2.2. Bổ sung kẽm giúp cải thiện khẩu vị và tăng lượng ăn
Nhiều thử nghiệm lâm sàng chuẩn RCT ghi nhận rằng trẻ được bổ sung khoảng 10 mg kẽm mỗi ngày trong 10 – 12 tuần bắt đầu ăn ngon miệng hơn rõ rệt.
Lượng calorie và protein nạp vào tăng lên, trẻ chủ động hơn khi ăn và giảm tình trạng từ chối thức ăn. Ở một số nghiên cứu, trẻ còn ghi nhận cải thiện về cân nặng và chiều cao sau vài tháng. Những kết quả này khẳng định kẽm đóng vai trò quan trọng trong việc kích thích vị giác và cải thiện khẩu vị, đặc biệt ở những trẻ biếng ăn lâu ngày.
2.3. Không phải mọi trường hợp biếng ăn đều do thiếu kẽm
Mặc dù thiếu kẽm là nguyên nhân thường gặp, nhưng không phải mọi trẻ biếng ăn đều xuất phát từ thiếu vi chất này. Biếng ăn có thể do yếu tố tâm lý như thay đổi môi trường, stress, hoặc các giai đoạn phát triển đặc biệt như “khủng hoảng tuổi lên 2”.
Ngoài ra, sai lầm trong cách cho ăn như ép ăn, cho ăn vặt nhiều, thực đơn thiếu đa dạng – cũng khiến trẻ giảm hứng thú với bữa ăn. Một số trẻ biếng ăn do bệnh lý như rối loạn tiêu hoá, nhiễm trùng, hoặc chế độ ăn nghèo dinh dưỡng kéo dài. Vì vậy, việc tìm đúng nguyên nhân vẫn là bước quan trọng để can thiệp hiệu quả.
3. Trẻ biếng ăn thiếu kẽm nên làm gì? Cách xử lý đúng nhất
3.1. Điều chỉnh chế độ ăn giàu kẽm cho con
Việc tăng cường kẽm từ thực phẩm luôn là ưu tiên hàng đầu vì cơ thể hấp thu tự nhiên và an toàn. Ba mẹ nên luân phiên bổ sung vào thực đơn hằng ngày của trẻ:
Thực phẩm giàu kẽm bao gồm:
- Hải sản: đặc biệt là hàu, tôm, cua – đây là nguồn kẽm tự nhiên cao nhất.
- Thịt đỏ: thịt bò, thịt lợn, thịt gà.
- Trứng.
- Sữa và các sản phẩm từ sữa.
- Các loại hạt & đậu: hạnh nhân, đậu nành, đậu xanh.
- Ngũ cốc nguyên cám.
Lưu ý khi chế biến & ăn uống:
- Nên hấp, luộc để giữ lại hàm lượng kẽm nhiều hơn so với chiên, rang.
- Không cho trẻ ăn quá nhiều thực phẩm giàu chất xơ (như yến mạch, rau quá nhiều) trong một bữa → dễ làm giảm hấp thu kẽm.
- Tăng cường thực phẩm giàu protein vì protein giúp kẽm hấp thu tốt hơn.
3.2. Bổ sung thêm chế phẩm kẽm đường uống cho con
Trong nhiều trường hợp, chế độ ăn giàu kẽm vẫn chưa đủ để cải thiện tình trạng biếng ăn rõ rệt, đặc biệt ở những trẻ hấp thu kém. Khi đó, bổ sung kẽm đường uống là cần thiết.
Ba mẹ nên ưu tiên dạng kẽm Bisglycinate vì khả năng hấp thu cao, ít gây kích ứng dạ dày và có hương vị dễ uống cho trẻ nhỏ.
Thời gian bổ sung thường kéo dài 2–3 tháng, tuỳ theo mức độ thiếu hụt và hướng dẫn của chuyên gia. Kẽm được hấp thu tốt hơn khi dùng cùng vitamin C, nên có thể kết hợp 2 dưỡng chất trong ngày.
Tuy nhiên, cần tránh cho trẻ uống kẽm chung với canxi, sắt hoặc sữa, vì những chất này làm giảm hấp thu kẽm đáng kể, khiến bổ sung không đạt hiệu quả.
3.3. Kết hợp bổ sung lysine và vitamin nhóm B
Với những trẻ biếng ăn kéo dài hoặc có hệ tiêu hoá kém, bác sĩ có thể chỉ định thêm các dưỡng chất hỗ trợ như lysine, vitamin nhóm B, hoặc men vi sinh để giúp tăng cường tiêu hoá và kích thích ăn uống tự nhiên.
Lysine giúp chuyển hoá tốt hơn, còn vitamin nhóm B giúp trẻ ăn ngon miệng và tăng năng lượng. Men vi sinh giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ hấp thu dưỡng chất.
4. Biolizin – Kẽm cho bé biếng ăn được hàng trăm nghìn mẹ Việt tin dùng
Biolizin là sản phẩm bổ sung kẽm đến từ HC Clover PS (Tây Ban Nha) – thương hiệu có hơn 14 năm kinh nghiệm trong ngành Dược, sở hữu hệ thống nghiên cứu hiện đại và sản phẩm được lưu hành tại 45 quốc gia. Tại Việt Nam, Biolizin được Công ty cổ phần kinh doanh và phát triển Hòa Bình nhập khẩu và Dược phẩm Hunmed phân phối độc quyền, đảm bảo minh bạch về nguồn gốc và đầy đủ giấy phép của Bộ Y tế.
Siro Biolizin được sản xuất trên dây chuyền chuẩn châu Âu, sử dụng kẽm bisglycinate – dạng kẽm thế hệ mới hấp thu cao, ít gây kích ứng tiêu hóa và có hương vị dễ uống. Nhờ hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện biếng ăn, tăng đề kháng và hỗ trợ tăng trưởng, Biolizin hiện có mặt tại hơn 5000 nhà thuốc và cửa hàng mẹ & bé trên toàn quốc.
Lời kết
Thiếu kẽm là một nguyên nhân quan trọng gây biếng ăn ở trẻ nhỏ, đã được nhiều nghiên cứu chứng minh. Kẽm liên quan trực tiếp đến vị giác, cảm giác ngon miệng, miễn dịch và tiêu hóa, nên khi thiếu kẽm trẻ thường ăn uống kém, chậm lớn, dễ ốm.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp biếng ăn đều do thiếu kẽm. Trẻ có thể biếng ăn do tâm lý, sai cách cho ăn, bệnh lý tiêu hóa hoặc nhiều nguyên nhân khác.
