Trẻ sơ sinh đi ngoài có hạt vàng kèm nước là tình trạng khiến nhiều cha mẹ lo lắng, đặc biệt khi thấy phân của bé lỏng, lợn cợn như hoa cà hoa cải. Không ít người băn khoăn liệu đây có phải là dấu hiệu tiêu chảy hay vấn đề tiêu hóa nguy hiểm hay không. Thực tế, hiện tượng này có thể là sinh lý bình thường, nhưng cũng có trường hợp cần theo dõi kỹ để tránh bỏ sót bệnh lý.
Trẻ sơ sinh đi ngoài có hạt vàng kèm nước do đâu?
Nguyên nhân sinh lý (phổ biến – không nguy hiểm)
- Do hệ tiêu hóa của trẻ còn non nớt: Ở trẻ sơ sinh, hệ tiêu hóa chưa phát triển hoàn chỉnh nên khả năng tiêu hóa và hấp thu còn hạn chế. Khi sữa chưa được tiêu hóa hết, phần cặn sữa sẽ tạo thành các hạt vàng trong phân, còn phần nước đi kèm là do ruột trẻ co bóp nhanh.
- Trẻ bú mẹ hoàn toàn: Với trẻ bú mẹ hoàn toàn, phân lỏng, màu vàng và có hạt vàng lợn cợn là đặc điểm rất thường gặp. Nguyên nhân là do sữa mẹ dễ tiêu, giàu dưỡng chất nhưng hệ tiêu hóa của trẻ chưa xử lý hết trong một lần.
- Trẻ bú nhiều cữ khiến ruột hoạt động nhanh: Trẻ sơ sinh thường bú nhiều lần trong ngày với lượng sữa mỗi cữ không lớn. Việc bú dồn dập làm nhu động ruột tăng lên, khiến phân chưa kịp đặc lại đã được đào thải ra ngoài. Điều này khiến phân của trẻ lỏng hơn, kèm nước và xuất hiện các hạt vàng, nhưng trẻ vẫn khỏe mạnh và sinh hoạt bình thường.
Nguyên nhân bệnh lý cần lưu ý
- Rối loạn tiêu hóa nhẹ: Khi trẻ mới đổi sữa công thức hoặc mẹ thay đổi chế độ ăn đột ngột, hệ tiêu hóa non yếu của bé có thể chưa thích nghi kịp. Hậu quả là trẻ có thể đi ngoài phân lỏng, có hạt vàng kèm nước, đôi khi kèm xì hơi hoặc khó chịu nhẹ.
- Nhiễm khuẩn hoặc virus đường ruột: Trong một số ít trường hợp, trẻ sơ sinh đi ngoài có hạt vàng kèm nước có thể là dấu hiệu của nhiễm khuẩn hoặc virus đường ruột. Khi đó, phân thường lỏng hoàn toàn, nhiều nước hơn bình thường, có thể kèm nhầy hoặc mùi tanh, số lần đi ngoài tăng rõ rệt.
- Bất dung nạp lactose (trường hợp hiếm gặp): Bất dung nạp lactose xảy ra khi trẻ thiếu men lactase để tiêu hóa đường lactose trong sữa. Khi đó, lactose không được hấp thu sẽ kéo nước vào ruột, gây phân nhiều nước, có thể sủi bọt, mùi chua và khiến trẻ dễ đầy bụng, khó chịu sau bú.
Cách phân biệt đi ngoài sinh lý và tiêu chảy bệnh lý
| Tiêu chí | Đi ngoài sinh lý | Tiêu chảy bệnh lý |
| Tình trạng chung của trẻ | Trẻ tỉnh táo, bú tốt, ngủ ngoan, vẫn chơi và phản ứng bình thường | Trẻ mệt mỏi, quấy khóc nhiều hoặc lừ đừ, bú kém |
| Số lần đi ngoài | 3–6 lần/ngày, có thể nhiều hơn ở trẻ bú mẹ | Tăng đột ngột, có thể trên 8–10 lần/ngày |
| Hình dạng phân | Phân lỏng vừa, có hạt vàng lợn cợn, không quá nhiều nước | Phân lỏng hoàn toàn, nhiều nước, có thể tóe nước |
| Màu sắc phân | Vàng, vàng nhạt hoặc vàng xanh | Vàng nhạt, xanh, có thể lẫn nhầy hoặc máu |
| Mùi phân | Chua nhẹ, không tanh | Tanh, hôi bất thường |
| Triệu chứng kèm theo | Không sốt, không nôn, ít quấy khóc | Có thể sốt, nôn, đau bụng, quấy khóc |
| Tình trạng bú | Bú đều, không bỏ bú | Bú kém, dễ nôn trớ sau bú |
| Cân nặng | Vẫn tăng cân đều theo tuổi | Có thể chậm tăng cân hoặc sụt cân |
| Dấu hiệu mất nước | Không có | Có thể khô môi, ít tiểu, thóp trũng |
Trẻ đi ngoài có hạt vàng kèm nước có cần điều trị không?
Trong đa số trường hợp, trẻ đi ngoài có hạt vàng kèm nước không cần điều trị bằng thuốc, đặc biệt khi đây là hiện tượng sinh lý bình thường. Việc có cần can thiệp hay không phụ thuộc chủ yếu vào tình trạng chung của trẻ, chứ không chỉ dựa vào hình dạng phân.
Trường hợp không cần điều trị
Nếu trẻ vẫn bú tốt, ngủ ngoan, không sốt, không nôn trớ, không quấy khóc bất thường và vẫn tăng cân đều, thì phân lỏng có hạt vàng thường chỉ là do hệ tiêu hóa còn non nớt. Cha mẹ chỉ cần tiếp tục cho trẻ bú mẹ hoặc bú sữa phù hợp, theo dõi số lần đi ngoài và giữ vệ sinh vùng hậu môn cho bé.
Trong trường hợp này, không nên tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh, vì có thể làm rối loạn hệ vi khuẩn đường ruột của trẻ.
Trường hợp cần theo dõi sát và đưa trẻ đi khám
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu tình trạng đi ngoài kèm theo các dấu hiệu như: số lần đi ngoài tăng nhiều lần trong ngày, phân toàn nước, có nhầy hoặc máu, mùi tanh; trẻ bú kém, mệt mỏi, quấy khóc liên tục hoặc có sốt. Đây có thể là dấu hiệu của tiêu chảy bệnh lý, nhiễm khuẩn hoặc virus đường ruột và cần được bác sĩ đánh giá, chỉ định điều trị phù hợp.
Thắc mắc thường gặp
Trẻ đi ngoài có hạt vàng có phải nhiễm khuẩn không?
Không phải lúc nào trẻ đi ngoài có hạt vàng cũng là nhiễm khuẩn. Thực tế, phân có hạt vàng thường gặp ở trẻ sơ sinh bú mẹ và đa số là hiện tượng sinh lý bình thường do sữa chưa được tiêu hóa hết. Trẻ nhiễm khuẩn đường ruột thường có thêm các dấu hiệu khác như sốt, bú kém, quấy khóc nhiều, phân toàn nước, có mùi tanh hoặc lẫn nhầy, máu.
Đi ngoài nhiều lần nhưng vẫn tăng cân có sao không?
Việc trẻ đi ngoài nhiều lần trong ngày nhưng vẫn bú tốt và tăng cân đều thường không đáng lo. Ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ bú mẹ, số lần đi ngoài có thể nhiều do ruột hoạt động nhanh và hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện. Nếu cân nặng của trẻ vẫn tăng theo đúng lứa tuổi, không có dấu hiệu mất nước hay mệt mỏi, thì đây thường là đi ngoài sinh lý và không cần can thiệp điều trị.
Có nên bổ sung men vi sinh cho trẻ sơ sinh không?
Men vi sinh không nên sử dụng thường xuyên hoặc tự ý bổ sung cho trẻ sơ sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Trong trường hợp trẻ đi ngoài sinh lý, phân có hạt vàng nhưng vẫn khỏe mạnh, việc dùng men vi sinh là không cần thiết. Men vi sinh chỉ nên dùng khi trẻ bị rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy bệnh lý hoặc sau khi dùng kháng sinh, và cần lựa chọn loại phù hợp với độ tuổi theo tư vấn của nhân viên y tế.
Lời kết
Nhìn chung, trẻ sơ sinh đi ngoài có hạt vàng kèm nước đa số là hiện tượng sinh lý lành tính, nhất là ở trẻ bú mẹ và vẫn bú tốt, tăng cân đều. Điều quan trọng là cha mẹ cần quan sát tổng trạng của trẻ, không chỉ dựa vào hình dạng phân. Nếu bé có thêm các dấu hiệu như sốt, bú kém, đi ngoài quá nhiều lần hoặc phân bất thường, nên đưa trẻ đi khám để được tư vấn và xử trí kịp thời.
