Kẽm là vi chất quan trọng giúp trẻ tăng cường miễn dịch, ăn ngon và phát triển tốt hơn. Vì vậy, nhiều cha mẹ chủ động bổ sung kẽm cho con trong quá trình chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, bên cạnh lợi ích, không ít phụ huynh băn khoăn trẻ uống kẽm có hại thận không, đặc biệt khi trẻ phải sử dụng trong thời gian dài. Biolizin.vn sẽ giúp bạn hiểu rõ vấn đề này trong bài viết dưới đây.
Nhu cầu kẽm ở trẻ em
Kẽm là vi chất thiết yếu nhưng nhu cầu của trẻ thay đổi theo từng độ tuổi. Việc bổ sung đúng – đủ lượng kẽm không chỉ giúp trẻ phát triển khỏe mạnh mà còn tránh nguy cơ dư thừa, từ đó hạn chế những lo ngại như uống kẽm có hại thận không.
Theo khuyến cáo của WHO và các chuyên gia dinh dưỡng, nhu cầu kẽm hằng ngày của trẻ em được chia theo từng giai đoạn như sau:
- Trẻ 0 – 6 tháng tuổi: khoảng 2 mg/ngày: Chủ yếu được cung cấp qua sữa mẹ hoặc sữa công thức, thường chưa cần bổ sung thêm nếu trẻ bú đủ.
- Trẻ 7–11 tháng tuổi: khoảng 3 mg/ngày: Nhu cầu kẽm tăng lên do trẻ bắt đầu ăn dặm và phát triển nhanh.
- Trẻ 1–3 tuổi: khoảng 3 mg/ngày: Giai đoạn trẻ hay ốm vặt, biếng ăn, dễ thiếu kẽm nếu khẩu phần không đa dạng.
- Trẻ 4–8 tuổi: khoảng 5 mg/ngày: Kẽm cần thiết cho tăng trưởng chiều cao, miễn dịch và khả năng tập trung.
- Trẻ 9–13 tuổi: khoảng 8 mg/ngày: Giai đoạn tiền dậy thì, nhu cầu vi chất tăng cao để chuẩn bị cho phát triển thể chất.
- Trẻ từ 14 tuổi trở lên: khoảng 9–11 mg/ngày: Tùy giới tính và thể trạng, nhu cầu kẽm tiệm cận mức của người trưởng thành.
Cơ chế đào thải kẽm và thận hoạt động như thế nào?
Để hiểu rõ uống kẽm có hại thận không, cha mẹ cần nắm được cách cơ thể xử lý kẽm và vai trò của thận trong quá trình này. Trên thực tế, thận là cơ quan giữ vai trò then chốt trong việc duy trì cân bằng khoáng chất, trong đó có kẽm.
Vai trò của thận đối với khoáng chất
Thận có chức năng:
- Lọc máu, loại bỏ chất thải và các khoáng chất dư thừa ra khỏi cơ thể.
- Điều hòa nồng độ vi chất, giúp cơ thể giữ lại lượng cần thiết và thải bỏ phần không còn nhu cầu sử dụng.
- Duy trì cân bằng nước – điện giải, đảm bảo các cơ quan hoạt động ổn định.
Ở trẻ em khỏe mạnh, thận hoạt động linh hoạt và có khả năng thích nghi tốt khi lượng khoáng chất trong cơ thể thay đổi.
Kẽm được xử lý và đào thải ra sao?
Sau khi trẻ uống hoặc ăn thực phẩm chứa kẽm:
- Kẽm được hấp thu chủ yếu tại ruột non và đi vào máu.
- Phần kẽm cần thiết sẽ được sử dụng cho miễn dịch, tăng trưởng, hoạt động enzyme.
- Kẽm dư thừa sẽ được cơ thể đào thải, trong đó, một phần qua đường tiêu hóa (phân) và phần còn lại được lọc và bài tiết qua thận theo nước tiểu.
Trẻ uống kẽm có hại thận không? Bằng chứng khoa học
Các nghiên cứu cho thấy, việc bổ sung kẽm đúng theo nhu cầu khuyến nghị hầu như không gây hại cho thận và không làm suy giảm chức năng lọc ở trẻ khỏe mạnh. Ở liều sinh lý:
- Kẽm là thành phần của hơn 300 enzyme khác nhau, được cơ thể sử dụng hiệu quả cho miễn dịch, tăng trưởng và hoạt động enzyme.
- Phần dư thừa nhỏ được đào thải an toàn qua đường tiêu hóa và thận.
Do đó, khi cha mẹ cho trẻ uống kẽm đúng liều – đúng thời gian – đúng chỉ định, nguy cơ ảnh hưởng đến thận là rất thấp.
Ngược lại, nếu cho bé uống kẽm liều cao kéo dài, đặc biệt trên 40 mg/ngày, có thể làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến thận, nhất là ở trẻ nhỏ hoặc trẻ có cơ địa nhạy cảm.
Một nghiên cứu trên động vật năm 2014 cho thấy, khi ăn hoặc bổ sung kẽm với lượng quá cao trong thời gian dài, thận có thể bị ảnh hưởng. Cụ thể, kẽm dư thừa làm tăng huyết áp, giảm lượng máu nuôi thận và khiến khả năng lọc của thận suy giảm theo mức độ liều dùng.1Yanagisawa H, Miyazaki T, Nodera M, Miyajima Y, Suzuki T, Kido T, Suka M. Zinc-Excess Intake Causes the Deterioration of Renal Function Accompanied by an Elevation in Systemic Blood Pressure Primarily Through Superoxide Radical-Induced Oxidative Stress. Int J Toxicol. 2014 Jul – Truy cập ngày 8/1/2026
Nguyên nhân là do kẽm quá nhiều gây ra stress oxy hóa, làm tăng các chất gây tổn thương tế bào thận, trong khi các enzyme bảo vệ thận lại bị suy giảm hoạt động. Đồng thời, kẽm dư thừa còn làm mất cân bằng đồng trong cơ thể, khiến cơ chế tự bảo vệ của thận yếu đi và ảnh hưởng đến khả năng điều hòa mạch máu.
Các nghiên cứu khác trên tế bào và động vật cũng cho kết quả tương tự: nồng độ kẽm cao có thể gây độc cho tế bào thận, dẫn đến teo cầu thận và kích hoạt quá trình tổn thương – chết tế bào nếu tình trạng này kéo dài.2Sargazi M, Shenkin A, Roberts NB. Zinc induced damage to kidney proximal tubular cells: studies on chemical speciation leading to a mechanism of damage. J Trace Elem Med Biol. 2013 Jul – Truy cập ngày 8/1/2026
Khi nào cần thận trọng sử dụng kẽm cho bé?
Mặc dù kẽm mang lại nhiều lợi ích cho sự phát triển của trẻ, nhưng không phải trường hợp nào cũng có thể bổ sung tùy ý. Trong một số tình huống dưới đây, cha mẹ cần đặc biệt thận trọng để tránh những rủi ro không mong muốn, bao gồm cả lo ngại uống kẽm có hại thận không.
Trẻ có bệnh lý thận sẵn có (CKD, suy thận…)
Với những trẻ đã được chẩn đoán mắc bệnh thận mạn tính (CKD), suy thận hoặc từng có bất thường về chức năng thận, việc bổ sung kẽm cần được cân nhắc kỹ. Các chuyên gia khuyến cáo nên đánh giá chức năng thận và xét nghiệm nồng độ kẽm trong cơ thể trước khi bổ sung để tránh dư thừa.
Trong một số trường hợp, kẽm có thể giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng và cảm giác ăn ngon ở trẻ CKD, tuy nhiên liều dùng phải được cá nhân hóa và theo dõi chặt chẽ trong suốt quá trình sử dụng.
Dùng kẽm cùng lúc với các khoáng chất khác
Kẽm không hoạt động độc lập mà có sự tương tác với nhiều khoáng chất khác trong cơ thể. Khi bổ sung kẽm liều cao hoặc kéo dài, kẽm có thể làm giảm khả năng hấp thu đồng và sắt, từ đó gây mất cân bằng vi chất.
Vì vậy, nếu trẻ đang sử dụng nhiều loại vitamin hoặc khoáng chất cùng lúc, cha mẹ nên tham khảo ý kiến chuyên gia để điều chỉnh liều và thời điểm uống phù hợp, tránh bổ sung chồng chéo không cần thiết.
Dấu hiệu nghi ngờ trẻ bị dư kẽm
Trong quá trình cho trẻ uống kẽm, cha mẹ cần theo dõi sát các biểu hiện bất thường. Những dấu hiệu thường gặp khi dư kẽm bao gồm buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, thay đổi vị giác (cảm giác đắng hoặc vị kim loại trong miệng) và chóng mặt, mệt mỏi. Khi xuất hiện các triệu chứng này, nên tạm ngưng bổ sung kẽm và đưa trẻ đi khám để được đánh giá chính xác, từ đó điều chỉnh cách sử dụng cho an toàn hơn.
Nên cho bé uống kẽm thế nào để không hại thận?
Theo khuyến cáo của chuyên gia / WHO
Theo khuyến cáo của WHO và các chuyên gia dinh dưỡng, kẽm chỉ nên được bổ sung khi trẻ có dấu hiệu thiếu kẽm (biếng ăn, chậm lớn, hay ốm vặt…) hoặc khi có chỉ định từ bác sĩ. Việc bổ sung kẽm đúng đối tượng và đúng thời điểm giúp phát huy tối đa lợi ích, đồng thời giảm thiểu những lo ngại như uống kẽm có hại thận không do dùng sai cách hoặc không cần thiết.
Chọn dạng kẽm phù hợp cho trẻ
Không phải dạng kẽm nào cũng phù hợp với hệ tiêu hóa còn non nớt của trẻ nhỏ. Hiện nay, các dạng kẽm thường gặp gồm kẽm sulfate, kẽm gluconate và kẽm bisglycinate.
Trong đó, kẽm bisglycinate được nhiều chuyên gia đánh giá cao nhờ:
- Khả năng hấp thu tốt, ít bị ảnh hưởng bởi thức ăn.
- Ít gây kích ứng dạ dày, giảm nguy cơ buồn nôn hay đau bụng ở trẻ.
- Phù hợp cho trẻ tiêu hóa kém, dễ rối loạn đường ruột.
Các sản phẩm sử dụng kẽm bisglycinate như kẽm Biolizin đang là lựa chọn được nhiều ba mẹ tin dùng nhờ hàm lượng kẽm phù hợp cho trẻ từ 3 tháng tuổi, giúp bé ăn ngon hiệu quả mà vẫn đảm bảo an toàn khi sử dụng lâu dài.
Không tự ý dùng liều cao
Một nguyên tắc quan trọng khi bổ sung kẽm cho trẻ là không tự ý tăng liều với mong muốn “bổ sung nhanh hơn”. Cho bé sử dụng các sản phẩm chứa hàm lượng kẽm cao hơn mức khuyến nghị theo độ tuổi, đặc biệt trong thời gian dài, có thể gây dư thừa kẽm và ảnh hưởng đến cân bằng vi chất trong cơ thể. Cha mẹ nên tuân thủ liều lượng được ghi trên nhãn sản phẩm hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ.
Kết hợp với chế độ dinh dưỡng cân đối
Bên cạnh việc uống kẽm, chế độ ăn hàng ngày vẫn đóng vai trò nền tảng. Cha mẹ nên ưu tiên bổ sung các thực phẩm giàu kẽm cho trẻ như:
- Thịt đỏ (thịt bò, thịt heo nạc)
- Hải sản (tôm, cua, hàu – phù hợp với độ tuổi)
- Các loại hạt, đậu
- Ngũ cốc nguyên cám
Tóm lại, uống kẽm có hại thận không còn phụ thuộc vào liều lượng và cách sử dụng. Khi được bổ sung đúng liều, đúng độ tuổi và theo hướng dẫn của chuyên gia, kẽm không gây hại cho thận mà còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe của trẻ. Ngược lại, nếu lạm dụng kẽm kéo dài hoặc dùng liều cao không cần thiết có thể làm tăng gánh nặng cho cơ thể, trong đó có thận. Vì vậy, cha mẹ nên thận trọng, ưu tiên chế độ dinh dưỡng cân đối và chỉ bổ sung kẽm khi thật sự cần thiết.
Tài liệu tham khảo
