Trẻ sinh non có nguy cơ biếng ăn cao hơn trẻ đủ tháng do phản xạ bú – nuốt chưa hoàn thiện, hệ tiêu hóa còn non nớt, dễ thiếu sắt và kẽm, đồng thời thường trải qua nhiều can thiệp y tế sau sinh. Tuy nhiên, nếu được chăm sóc và bổ sung dinh dưỡng đúng cách, hầu hết trẻ sẽ cải thiện khả năng ăn uống theo thời gian.
Trẻ sinh non có nguy cơ biếng ăn cao hơn trẻ đủ tháng do hệ tiêu hóa, phản xạ bú – nuốt và nhiều cơ quan khác chưa phát triển hoàn thiện. Tuy nhiên, đây không phải lúc nào cũng là dấu hiệu bất thường và phần lớn có thể cải thiện nếu được chăm sóc đúng cách. Vậy vì sao trẻ sinh non dễ biếng ăn và cha mẹ nên làm gì để giúp con ăn tốt hơn? Cùng Biolizin Việt Nam tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
1. Trẻ sinh non có dễ biếng ăn không?
Trẻ sinh non có nguy cơ biếng ăn cao hơn trẻ sinh đủ tháng do nhiều cơ quan trong cơ thể chưa phát triển hoàn thiện. Tình trạng này thường gặp trong những tháng đầu đời và có thể kéo dài nếu trẻ gặp khó khăn khi bú, tiêu hóa kém hoặc thiếu một số vi chất quan trọng.
Tuy nhiên, không phải mọi trẻ sinh non đều biếng ăn. Khả năng ăn của mỗi trẻ phụ thuộc vào tuổi thai khi sinh, cân nặng lúc sinh, tình trạng sức khỏe và quá trình chăm sóc sau sinh. Nếu được theo dõi dinh dưỡng đúng cách và can thiệp kịp thời khi cần, phần lớn trẻ vẫn có thể cải thiện khả năng ăn uống và bắt kịp đà tăng trưởng.
So với trẻ đủ tháng, trẻ sinh non thường gặp nhiều khó khăn hơn trong quá trình ăn uống:
| Trẻ đủ tháng | Trẻ sinh non |
| Phản xạ bú – nuốt phát triển hoàn thiện | Dễ mệt, bú ngắt quãng hoặc bú ít |
| Hệ tiêu hóa hoạt động ổn định hơn | Dễ đầy hơi, nôn trớ, tiêu hóa chậm |
| Ít phải can thiệp y tế sau sinh | Có thể từng đặt sonde, thở máy hoặc hút đờm |
| Dự trữ sắt và kẽm tốt hơn | Nguy cơ thiếu sắt, kẽm cao hơn |
2. Vì sao trẻ sinh non dễ biếng ăn hơn trẻ đủ tháng?
Biếng ăn ở trẻ sinh non thường không chỉ do một nguyên nhân mà là kết quả của nhiều yếu tố cùng lúc. So với trẻ đủ tháng, trẻ sinh non phải đối mặt với nhiều khó khăn hơn trong quá trình bú, tiêu hóa và hấp thu dinh dưỡng, khiến việc ăn uống dễ trở thành “gánh nặng” thay vì nhu cầu tự nhiên.
2.1. Phản xạ bú – nuốt – thở chưa hoàn thiện
Phản xạ bú, nuốt và hô hấp ở trẻ sinh non chưa phối hợp nhịp nhàng như trẻ đủ tháng. Vì vậy, trẻ thường bú chậm, dễ bị sặc, nhanh mệt và phải nghỉ nhiều lần trong mỗi cữ bú. (1Mayerl CJ, Gould FDH, Bond LE, Stricklen BM, Buddington RK, German RZ. Preterm birth disrupts the development of feeding and breathing coordination. J Appl Physiol (1985). 2019 Jun 1. Truy cập ngày 12/8/2026)
Khi mỗi lần bú đều khiến trẻ mất nhiều sức, trẻ sẽ bú được ít sữa hơn, khó đáp ứng nhu cầu năng lượng và dần hình thành tâm lý ngại hoặc sợ bú, làm tình trạng biếng ăn kéo dài hơn.
2.2. Hệ tiêu hóa còn non nớt
Dạ dày nhỏ, nhu động ruột và men tiêu hóa chưa phát triển hoàn thiện khiến trẻ sinh non dễ đầy bụng, nôn trớ, trào ngược hoặc táo bón hơn.
Những khó chịu này khiến trẻ nhanh no, ăn ít, dễ quấy khóc trong bữa ăn và không còn hứng thú với việc bú hoặc ăn dặm. Đây cũng là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến cha mẹ lầm tưởng trẻ “không chịu ăn”.
2.3. Từng trải qua nhiều can thiệp y tế sau sinh
Nhiều trẻ sinh non phải đặt sonde dạ dày, thở máy, hút đờm hoặc hỗ trợ hô hấp trong thời gian nằm viện. Những can thiệp này có thể khiến vùng miệng trở nên nhạy cảm hơn bình thường.
Một số trẻ sẽ từ chối khi có núm ti, thìa hoặc thức ăn chạm vào miệng, còn gọi là ám ảnh ăn bằng đường miệng (oral aversion). Điều này khiến trẻ khó chuyển sang bú mẹ, bú bình hoặc ăn dặm hơn so với trẻ đủ tháng.
2.4. Nhu cầu dinh dưỡng cao nhưng sức ăn còn hạn chế
Trẻ sinh non cần nhiều năng lượng và dưỡng chất hơn để bắt kịp tốc độ tăng trưởng sau sinh. Tuy nhiên, khả năng bú và dung tích dạ dày của trẻ lại còn hạn chế.
Điều này khiến trẻ dễ rơi vào tình trạng ăn không đủ nhu cầu, dẫn đến tăng cân chậm và nếu không được điều chỉnh sớm, việc ăn uống có thể ngày càng trở nên khó khăn hơn.
2.5. Nguy cơ thiếu sắt và kẽm cao hơn
Phần lớn lượng sắt và kẽm được thai nhi tích lũy trong 3 tháng cuối thai kỳ. Vì sinh sớm, trẻ sinh non thường có lượng dự trữ các vi chất này thấp hơn trẻ đủ tháng.
Trong đó, thiếu kẽm có thể làm giảm cảm giác ngon miệng, còn thiếu sắt khiến trẻ mệt mỏi, bú kém và chậm phát triển. Nếu không được phát hiện và bổ sung đúng cách, tình trạng thiếu vi chất có thể làm biếng ăn kéo dài và ảnh hưởng đến tăng trưởng của trẻ. (2Surkan PJ, Charles MK, Katz J, Siegel EH, Khatry SK, LeClerq SC, Stoltzfus RJ, Tielsch JM. The role of zinc and iron-folic acid supplementation on early child temperament and eating behaviors in rural Nepal: a randomized controlled trial. PLoS One. 2015 Mar. Truy cập ngày: 12/8/2026)
3. Làm sao nhận biết trẻ sinh non biếng ăn bất thường?
Trẻ sinh non có thể bú ít hoặc ăn kém hơn trẻ đủ tháng trong một số giai đoạn do khả năng phối hợp bú – nuốt – thở, sức bền và hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện. Vì vậy, không phải cứ bé ăn ít là bất thường. Điều quan trọng là theo dõi mức độ thay đổi so với thói quen của bé, khả năng bú/ăn, tình trạng tỉnh táo và đặc biệt là tăng trưởng.
3.1. Biếng ăn sinh lý: Có thể theo dõi tại nhà
Nếu bé chỉ bú ít hơn trong thời gian ngắn nhưng vẫn tỉnh táo, có phản xạ bú tốt, không nôn bất thường và tiếp tục tăng cân, cha mẹ có thể theo dõi thêm. Một số trẻ sinh non nhanh mệt khi bú nên cần nhiều cữ nhỏ hơn thay vì cố kéo dài một cữ bú.
Ở giai đoạn ăn dặm, bé cũng có thể ăn ít trong vài ngày khi đang làm quen với thức ăn mới, mọc răng hoặc thay đổi lịch sinh hoạt. Nếu lượng ăn sau đó trở lại và tốc độ tăng trưởng vẫn ổn định, tình trạng này chưa nhất thiết là dấu hiệu bệnh lý.
3.2. Biếng ăn bất thường: Cần đưa trẻ đi khám
Cha mẹ nên lưu ý khi trẻ từ chối bú/ăn rõ rệt và kéo dài, đặc biệt nếu đi kèm các dấu hiệu ảnh hưởng đến sức khỏe hoặc tăng trưởng. Với trẻ sinh non, không nên chỉ đánh giá bằng việc “bé ăn được bao nhiêu ml” mà cần xem bé có đáp ứng đủ nhu cầu và đang phát triển theo đúng đà hay không.
Các dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá gồm:
- Bỏ bú hoặc gần như không ăn trong nhiều giờ: Đặc biệt khi đây là thay đổi rõ rệt so với thói quen trước đó. Trẻ sinh non có nguy cơ mất nước và thiếu năng lượng nhanh hơn nên không nên chờ quá lâu nếu bé liên tục từ chối bú.
- Tăng cân kém hoặc sụt cân: Đây là một trong những dấu hiệu quan trọng nhất. Nếu bé ăn kém kéo dài và cân nặng không tăng theo đà tăng trưởng, cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ cố gắng ép bé ăn thêm.
- Bé quá mệt, lừ đừ hoặc khó đánh thức: Đây không còn là biểu hiện biếng ăn thông thường mà có thể liên quan đến bệnh lý hoặc tình trạng thiếu năng lượng, cần được đánh giá y tế sớm.
- Bú rất lâu nhưng lượng ăn vẫn ít: Bé có thể mất nhiều thời gian để hoàn thành một cữ bú, thường xuyên ngủ gật khi bú, ho, sặc hoặc khó phối hợp bú – nuốt – thở. Đây là vấn đề khá đáng lưu ý ở trẻ sinh non và có thể cần đánh giá khả năng ăn, nuốt.
- Nôn nhiều, chướng bụng hoặc thay đổi phân bất thường: Biếng ăn đi kèm nôn liên tục, bụng chướng, tiêu chảy kéo dài hoặc phân có máu cần được thăm khám để tìm nguyên nhân tiêu hóa.
4. Cha mẹ nên làm gì khi trẻ sinh non biếng ăn?
Với trẻ sinh non, mục tiêu không phải là ép bé ăn nhiều hơn, mà là giúp bé ăn đủ nhu cầu, giảm mệt khi ăn và duy trì đà tăng trưởng. Cha mẹ có thể đi theo thứ tự: tạo trải nghiệm ăn tích cực → điều chỉnh cách chia bữa → theo dõi tăng trưởng → đánh giá nguyên nhân → tập ăn phù hợp tuổi hiệu chỉnh.
- Không ép ăn: Khi bé quay mặt, ngậm thức ăn, ngủ gật hoặc có dấu hiệu mệt, cha mẹ nên dừng hoặc nghỉ một lúc thay vì cố đút thêm. Ép ăn có thể khiến trẻ hình thành phản ứng sợ ăn và làm bữa ăn ngày càng khó khăn. Với trẻ sinh non, đặc biệt cần chú ý các dấu hiệu ho, sặc, tím tái hoặc thở nhanh khi bú vì có thể liên quan đến khó phối hợp bú – nuốt – thở.
- Chia nhỏ bữa, tăng cơ hội ăn: Trẻ sinh non thường nhanh mệt và có thể chưa đủ sức ăn một lượng lớn trong một lần. Thay vì cố kéo dài một cữ, cha mẹ có thể chia thành nhiều cữ nhỏ hơn theo khả năng dung nạp của bé. Nếu bé đang bú mẹ, tiếp tục cho bú theo nhu cầu; với trẻ dùng sữa công thức, không tự ý pha đặc hoặc loãng hơn hướng dẫn để “tăng dinh dưỡng”.
- Theo dõi tăng trưởng thay vì chỉ nhìn lượng ăn: Một ngày bé ăn ít chưa nói lên nhiều điều. Điều quan trọng hơn là cân nặng, chiều dài/chiều cao và vòng đầu có tiếp tục tăng theo đà phát triển hay không. Với trẻ sinh non, nên đánh giá tăng trưởng theo tuổi hiệu chỉnh trong giai đoạn phù hợp thay vì so sánh trực tiếp với trẻ đủ tháng cùng tuổi trên giấy tờ.
- Đánh giá nguy cơ thiếu vi chất: Nếu bé ăn kém kéo dài, tăng trưởng chậm hoặc chế độ ăn rất hạn chế, bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ thiếu sắt, vitamin D, kẽm và các vi chất khác tùy tuổi, chế độ bú và tình trạng sức khỏe. Cha mẹ không nên tự tăng liều nhiều loại vitamin hoặc khoáng chất cùng lúc chỉ vì bé biếng ăn, đặc biệt khi trẻ đang dùng sản phẩm bổ sung theo kế hoạch dành cho trẻ sinh non.
- Tập ăn theo tuổi hiệu chỉnh: Khi bắt đầu ăn dặm, cha mẹ nên dựa vào mức độ sẵn sàng về phát triển và tuổi hiệu chỉnh, thay vì chỉ nhìn tuổi tính từ ngày sinh. Bé cần có khả năng kiểm soát đầu cổ, ngồi với hỗ trợ phù hợp và phối hợp nuốt tốt trước khi tăng độ đặc và độ thô của thức ăn. Từ thức ăn mềm, mịn, cha mẹ có thể tăng dần độ thô và đa dạng thực phẩm theo khả năng của bé.
Mời mẹ đọc thêm: Trẻ biếng ăn cần bổ sung gì? 4 loại vi chất trẻ không thể thiếu
5. Thắc mắc thường gặp
Có thể. Một số trẻ sinh non gặp khó khăn về bú, nhai, nuốt hoặc nhanh mệt khi ăn lâu hơn do hệ thần kinh, cơ miệng và khả năng phối hợp bú – nuốt – thở chưa hoàn thiện. Tuy nhiên, thời gian hồi phục ở mỗi trẻ khác nhau, không nên mặc định trẻ sinh non nào cũng biếng ăn kéo dài.
Không nên tự ý cho ăn dặm sớm chỉ vì bé tăng cân chậm. Thời điểm bắt đầu ăn dặm cần dựa vào mức độ phát triển và khả năng sẵn sàng của từng trẻ, thường được bác sĩ đánh giá theo tuổi hiệu chỉnh. Nếu bé tăng trưởng kém, cha mẹ nên tìm nguyên nhân và điều chỉnh dinh dưỡng thay vì chỉ tăng thức ăn đặc.
Không phải trẻ sinh non biếng ăn đều cần bổ sung kẽm. Trẻ sinh non có nguy cơ thiếu một số vi chất cao hơn, nhưng việc bổ sung kẽm cần dựa trên chế độ ăn, tình trạng tăng trưởng và đánh giá của bác sĩ. Nếu trẻ ăn rất ít, chậm tăng cân hoặc có nguy cơ thiếu kẽm, bác sĩ có thể cân nhắc bổ sung với liều phù hợp.
Trẻ sinh non thường dễ biếng ăn hơn trẻ đủ tháng do cơ thể còn non nớt và nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt trong những năm đầu đời. Hiểu đúng nguyên nhân và chăm sóc phù hợp sẽ giúp trẻ cải thiện khả năng ăn uống và bắt kịp đà tăng trưởng. Bài viết dưới đây sẽ giúp cha mẹ giải đáp những thắc mắc thường gặp về tình trạng này.
Tài liệu tham khảo
